Lahue'nin tezi ışığında Dünya ve Türkiye okul saldırısı vakalarının ardındaki psikososyal dinamikler, Şiddet Odaklı Çevrimiçi Sosyal Çevreler (VOSM) ve klinik koruyucu ruh sağlığı müdahaleleri
Dijital Karanlığın Anatomisi: Okul Saldırıları, Gençlik Psikolojisi ve Çevrimiçi Radikalleşme Ağları
Son yıllarda küresel ölçekte ve ülkemizde yaşanan okul şiddeti olayları, toplumsal hafızada derin yaralar açmakta ve kamuoyunu haklı bir endişeye sevk etmektedir. Klasik güvenlik yaklaşımları ve bireysel akıl hastalığı açıklamaları, günümüz gençliğinin içinde sürüklendiği karmaşık dijital ekosistemleri ve radikalleşme patolojilerini açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Klinik psikoloji, psikoterapi ve sosyal hizmet disiplinlerinin kesişiminde duran bir uzman olarak; gençlerin yalnızlaşma, travma ve kimlik arayışlarının dijital nefret odakları tarafından nasıl araçsallaştırıldığını anlamak, koruyucu ruh sağlığı politikalarının merkezine yerleşmelidir (Böckler vd., 2018).
Siyaset bilimci Henry Lahue tarafından kaleme alınan çalışmada, çağdaş okul saldırganlarının ve dijital radikalleşme ağlarının anatomisi detaylı bir şekilde ortaya konmaktadır (Lahue, 2026). Bu inceleme, faillerin tekil bir ruh sağlığı problemine sahip olmaktan ziyade dijital alt kültürlerin etkisiyle nasıl radikalleştiğini klinik ve sosyolojik boyutta kavramak adına hayati bir teorik zemin sunmaktadır.
Kavramsal Çerçeve: VOSM, VEG ve Karmaşık Aşırı Sağ (CoVE)
Saldırganları yalnızca "izole ve münferit akıl hastaları" olarak tanımlamak, onları besleyen ve yönlendiren dijital ağları görünmez kılmaktadır (Sandberg vd., 2014). Günümüz okul şiddeti vakalarını analiz etmek adına üç temel kavram öne çıkmaktadır (Lahue, 2026):
Şiddet Odaklı Çevrimiçi Sosyal Çevreler (VOSM)
Violence-Oriented Online Social Milieus (VOSM) kavramı; okul saldırılarına, nefret söylemlerine, dehşet görüntülerine (gore) ve şantaj odaklı suç ağlarına (sextortion) odaklanan dijital alt kültürleri, forumları ve sohbet kanallarını tanımlamaktadır (Lahue, 2026). True Crime Community (TCC), Soyjak.party, MKY ve 764 gibi dijital topluluklar, gençlerin aidiyet ve onay arayışlarını manipüle eden birer yankı odasına (echo chamber) dönüşmektedir.
Şiddetli Aşırı Sağ Ağ Geçitleri (VEG)
Günümüz saldırganları, kaleme aldıkları manifestoları yalnızca birer veda metni değil, gelecekteki eylemciler için birer Aşırı Sağ Ağ Geçidi (Violent Extremist Gateway - VEG) olarak kurgulamaktadır (Lahue, 2026). Saldırganlar, hazırladıkları metinlere doğrudan indirme bağlantıları, pratik silah/bomba yapım rehberleri ve radikal propaganda kütüphaneleri ekleyerek dijital birer eylem kılavuzu oluşturmaktadır.
Bileşik Şiddetli Aşırı Sağ (CoVE Framework)
Okul saldırganlarının ideolojik altyapıları sıklıkla net bir siyasi doktrinden yoksundur. Gartenstein-Ross ve Plant (2023) tarafından geliştirilen ve Lahue (2026) tarafından uygulanan Composite Violent Extremist (CoVE) modeli, saldırganların kişisel kırgınlıklarını, ırkçı, nihilist, ivmeci (accelerationist) ve kadın düşmanı (incel) fikirlerle nasıl harmanladığını "Muğlak" (Ambiguous) ve "Karma" (Mixed) kategoriler altında açıklamaktadır.
2. Uluslararası Şiddet Zinciri ve Dijital Alt Kültür Vakaları
Çağdaş okul saldırganları 1999 yılındaki Columbine katliamından ziyade, uluslararası alanda canlı yayınlanan son dönem eylemlerinden ve ivmeci figürlerden ilham almaktadır (Lahue, 2026). Bu durum dijital mecralardaki etkileşimin küresel boyutunu gözler önüne sermektedir:
Arda Küçükyetim Vakası (Ağustos 2024, Eskişehir): 18 yaşındaki Türk neo-Nazi Arda Küçükyetim'in eylemi ve çevrimiçi ağlarda "The Mass Cleaner Handbook" ismiyle İngilizceye çevrilen manifestosu, küresel ivmeci ağlarda temel bir okuma metnine dönüşmüştür (Lahue, 2026). Metin, 40'tan fazla radikal kaynağa doğrudan erişim bağlantısı barındırarak uluslararası bir ağ geçidi işlevi görmüştür.
Natalie Rupnow Vakası (Aralık 2024, ABD): 15 yaşındaki Rupnow, "WAR AGAINST HUMANITY" başlıklı manifestosunda Küçükyetim'in manifestosunun yayıldığı ortamlardan beslenmiş ve eylemini Küçükyetim'in saldırısından tam 126 gün sonrasına planlayarak onu bir "aziz" (saint) olarak nitelendirmiştir (Lahue, 2026).
Solomon Henderson Vakası (Ocak 2025, ABD): 17 yaşındaki Henderson, hazırladığı 51 sayfalık dijital manifestosunda ve 288 sayfalık günlüğünde Küçükyetim'in el kitabını gelecek saldırganlar için temel bir kaynak olarak önermiş ve ivmeci şiddetin zamanı aşan "dalgalanma etkisini" (ripple effect) savunmuştur (Lahue, 2026).
3. Klinik ve Psikodinamik Değerlendirme
Bir psikolog ve bilim uzmanı bir sosyal çalışmacı gözüyle bakıldığında, bu gençlerin radikalleşme süreçlerinde belirgin psikopatolojik ve sosyal örüntüler öne çıkmaktadır (Lahue, 2026):
İntihar Düşüncesinin Toplu Şiddete Evrilmesi: Faillerde yoğun intihar düşünceleri (suicidal ideation), yalnızlık ve değersizlik hissi mevcuttur (Lahue, 2026). Ancak dahil oldukları dijital VOSM yapıları, bu gençlere "pasif bir intihar istatistiği olmak yerine toplu şiddet yoluyla kalıcı bir iz bırakma" illüzyonunu sunarak bilişsel çarpıtmalarını (cognitive distortions) derinleştirmektedir.
Kişilerarası Travmalar ve Bağlanma Sorunları: Aile içi parçalanmalar, ebeveyn ihmali, okulda akran zorbalığına maruz kalma ve terapotik süreçlerden kopuş, gençlerin gerçek dünyadan izolasyonunu artırmaktadır (Böckler vd., 2018). Ortaya çıkan narsistik yaralanmalar, dijital ortamlardaki misantropik (insan nefreti) söylemlerle telafi edilmeye çalışılmaktadır (Lahue, 2026).
Ergenlik Dönemi Bilişsel Gelişim Farklılıkları: Gelişimsel açıdan ergenlikteki soyut düşünme ve kimlik bütünleme süreçlerinin tamamlanmamış olması, ergenleri algoritmik manipülasyonlara ve radikal propaganda ağlarına daha açık hale getirmektedir (Lahue, 2026).
4. Uzman Rehberi: Erken Müdahale ve Koruyucu Ruh Sağlığı Stratejileri
Okul şiddetini ve gençlik radikalleşmesini önlemek, polisiyevi tedbirlerin ötesinde bütüncül bir psikososyal müdahale gerektirir (Böckler vd., 2018):
A. Erken Sinyaller ve Eylem Öncesi Sızıntılar (Leakage)
Saldırganlar eylem öncesinde niyetlerini sıklıkla dijital platformlarda veya günlüklerinde "sızdırmaktadır" (Lahue, 2026).
Dijital İzler: Aşırı sağ semboller (Sonnenrad, Siege maskeleri), şiddet içerikli görsel kullanımı (Soyjak varyasyonları), ırkçı kodlar ve kitlesel katliam sanıklarına yönelik hayranlık söylemleri taranmalıdır (Lahue, 2026).
Davranışsal Değişimler: Sosyal çekilme, kesici/delici veya ateşli silahlara aşırı ilgi, karanlık mizah içeriklerinin takibi ve terapotik süreçlerin aniden reddedilmesi dikkatle izlenmelidir (Böckler vd., 2018).
B. Ebeveynler ve Okul Psikolojik Danışmanları İçin Eylem Planı
Yargılamayan Bağlantı Kurma: Risk altındaki ergenle kurulacak bağ, eleştirel değil anlamaya odaklı olmalıdır. Aşırı izolasyon gösteren gençlerin dijital dünyadaki varlığı bir ceza mekanizması olarak değil, bir güvenlik riski olarak ele alınmalıdır.
Dijital Okuryazarlık ve Algoritma Farkındalığı: Gençlerin sosyal medya algoritmaları tarafından radikal içerik tavşan deliklerine (rabbit holes) nasıl çekildiği konusunda aileler ve eğitimciler bilgilendirilmelidir.
Proaktif Dijital Müdahale Modelleri: Yeme bozuklukları veya öz-zarar verme (self-harm) aramalarında uygulanan algoritmik müdahale sistemleri (profesyonel destek yönlendirmeleri, koruyucu reklamlar), şiddet içerikli arama yapan gençlerin ekranlarına da entegre edilmelidir (Lahue, 2026).
Okul Şiddeti ve Dijital Radikalleşmede Koruyucu / Önleyici Müdahale Matrisi
Müdahale Seviyesi | Risk Göstergeleri ve Erken Uyarı Sinyalleri (Leakage) | Koruyucu ve Klinik Müdahale Stratejileri | Sorumlu Aktörler ve İlgili Taraflar |
1. Bireysel ve Psikolojik Düzey | • Derin yalnızlık, değersizlik hissi ve ağır intihar düşünceleri (suicidal ideation).• Şiddet eylemlerini günlüklerde veya sohbet gruplarında "sızdırma" (leakage).• İntiharı tek başına bir son değil, toplu şiddetle "iz bırakma" aracı olarak görme bilişsel çarpıtması. | • Ergenlik dönemindeki narsistik yaralanmaları ve bağlanma sorunlarını hedef alan bireysel psikoterapi.• İntihar eğilimini şiddete dönüştürmeyi engelleyici terapotik müdahaleler ve bilişsel yeniden yapılandırma. | Klinik Psikologlar, Psikoterapistler, Psikiyatristler, Ruh Sağlığı Uzmanları |
2. Aile ve Okul Çevresi | • Okulda sürekli akran zorbalığına maruz kalma veya dışlanma.• Aile içi parçalanma, ihmal veya ebeveynle çatışmalı ilişki.• Bıçak, ateşli silah ve kitle katliamı ekipmanlarına aşırı ilgi gösterme. | • Ebeveynlerin evdeki silah ve kesici aletlere erişimi tamamen kısıtlaması ve güvenlik önlemi alması.• Okullarda disiplin cezaları yerine "Tehdit Değerlendirme Sistemleri" (Threat Assessment) kurularak gencin sosyal uyumunun desteklenmesi.• Yargılamayan, empati odaklı aile içi iletişim. | Ebeveynler, Okul Psikolojik Danışmanları (PDR), Okul Yönetimi |
3. Dijital Ortamlar ve VOSM (Siber Alan) | • Şiddet Odaklı Çevrimiçi Sosyal Çevrelere (VOSM) katılım (TCC, Soyjak.party, 764, NLM).• Canlı yayın katliam videoları, bomba/bıçak yapım rehberleri indirme.• Sosyal medya profillerinde ırkçı kodlar (totally normal day vb.) veya saldırgan semboller kullanma. | • Arama motorlarında ve sosyal medyada şiddet/manifesto araması yapan ergenlere otomatik arama yönlendirmeleri ve koruyucu reklam destek hatları gösterilmesi (proaktif müdahale modeli).• Dijital okuryazarlık ve algoritma tuzakları konusunda gençlerin bilinçlendirilmesi. | Siber Güvenlik Birimleri, Sosyal Medya Platformları, Sosyal Hizmet Uzmanları |
4. Toplumsal ve Medya Düzeyi | • Medyada ve sosyal medyada okul saldırganlarının fotoğraflarının, isimlerinin ve manifestolarının sansasyonel biçimde yayılması.• Şiddet eylemcilerinin "şöhret" (notoriety) kazanması ve dijital ortamlarda "aziz" (saint) ilan edilmesi. | • Medya yayıncılığında "No Notoriety" (Şöhretsizlik) ilkelerinin benimsenmesi; faillerin değil, kurbanların ve koruyucu mesajların öne çıkarılması.• Şiddet içerikli manifestoların ve canlı yayın kayıtlarının dijital mecralardan hızla kaldırılması (Christchurch Call ilkeleri). | Basın ve Medya Kuruluşları, Yayın Denetim Organları, Politika Yapıcılar |
Sonuç
Okul eylemcilerini sadece tekil birer "canavar" veya "akıl hastası" olarak görmek, bizi asıl kriz alanı olan dijital radikalleşme ekosistemlerine karşı körleştirmektedir (Lahue, 2026; Sandberg vd., 2014). Gençlerimizin ruh sağlığını korumak; aile içi iletişimi güçlendirmek, okul psikolojik danışmanlık sistemlerini aktif saha taramalarıyla desteklemek ve dijital mecralardaki nefret ağlarına karşı küresel koruyucu ruh sağlığı politikaları geliştirmekle mümkündür.
Kaynakça
Böckler, N., Leuschner, V., Zick, A., & Scheithauer, H. (2018). Same but Different? Developmental Pathways to Demonstrative Targeted Attacks. International Journal of Developmental Science, 12(1–2), 5–24.
Gartenstein-Ross, D., & Plant, T. (2023). Composite Violent Extremism: A Radicalization Pattern Reshaping Terrorism. Foundation for Defense of Democracies.
Lahue, H. (2026). Nihilistic Terror: Contemporary School Shooters and Their Manifestos. Honors Thesis, Department of Political Science, Amherst College.
Sandberg, S., Oksanen, A., Kiilakoski, T., & Berntzen, L. (2014). Stories in Action: The Cultural Influences of School Shootings. Critical Studies on Terrorism, 7(2), 277–296. Lütfen bu makaledeki bilgileri kullanırken hem Lahue (2026) çalışmasını birincil kaynak olarak belirtiniz hem de bu blog yazısının bağlantısını referanslarınıza ekleyiniz.
Yorumlar